MES of ERP: welk systeem stuurt je productievloer aan?

Een ERP systeem is het hart van je bedrijfsvoering, maar op de productievloer schiet het vaak tekort zodra het aankomt op realtime sturing. In dit artikel leggen we uit wat ERP en MES systemen doen, waar ze elkaar overlappen en wanneer een MES voor jouw maakbedrijf echt meerwaarde biedt. Kort gezegd: als je productieproces overzichtelijk is en met periodieke updates kan worden aangestuurd, volstaat een ERP systeem met productiemodule vaak prima. Zodra je te maken hebt met veel machines, strenge kwaliteitseisen of de behoefte aan directe inzage in de status van je orders, wordt een apart MES de moeite waard. Veel directeuren en productieleiders van maakbedrijven lopen tegen dezelfde vraag aan. Het ERP systeem regelt de orders, de inkoop en de planning op hoofdlijnen, maar op de werkvloer ontstaat toch een eigen praktijk met Excel sheets, whiteboards en telefoontjes naar de ploegleider. Dat is een signaal dat het de moeite waard is om stil te staan bij de vraag of je productieproces om een ander soort besturing vraagt.
Wat doet een ERP systeem precies?
Een ERP systeem (Enterprise Resource Planning) brengt de belangrijkste bedrijfsprocessen samen in één geheel. Denk aan orderverwerking, inkoop, voorraadbeheer, planning op hoofdlijnen en financiële administratie. Het systeem geeft je een overzicht van wat er binnenkomt, wat er de deur uitgaat en hoe de cijfers ervoor staan.
Voor productiebedrijven bevat een ERP systeem vaak ook een productiemodule. Daarmee kun je werkorders aanmaken, materialen reserveren en een globale planning maken op basis van beschikbare capaciteit. Dat werkt goed zolang de planning op een redelijk grofmazig niveau blijft, bijvoorbeeld per dag of per week, en zolang de productieprocessen niet te veel variatie kennen.
Waar een ERP systeem minder goed in is, is het volgen van wat er op dat moment daadwerkelijk op de vloer gebeurt. Het systeem weet dat een order is gestart, maar niet altijd hoe ver die order precies is, welke machine eraan werkt of of er onderweg uitval is ontstaan.
Wat doet een MES anders dan een ERP systeem?
Een MES (Manufacturing Execution System) richt zich specifiek op de uitvoering van het productieproces, op het niveau van machines en bewerkingen. Waar ERP het hoofdlijnenniveau regelt, zorgt een MES voor de detailplanning en de realtime opvolging daarvan.
Een MES geeft inzicht in de voortgang van productieorders, letterlijk op het moment dat deze plaatsvindt. Het systeem registreert uren, uitval, stilstand en kwaliteit, en verzamelt machinedata rechtstreeks van de productielijn. Daardoor kun je als productieleider zien waar een order precies staat, welke machine vertraging oploopt en waar kwaliteitsproblemen ontstaan, zonder dat je de vloer op hoeft om dat te achterhalen.
Dat niveau van detail en snelheid is precies waar een standaard ERP systeem tekortschiet. ERP systemen zijn gebouwd om bedrijfsprocessen op een hoger niveau te beheersen, niet om elke bewerking op elke machine seconde voor seconde te volgen.
Waar overlappen ERP en MES elkaar?
De overlap tussen beide systemen zit vooral in de productiemodule die veel ERP pakketten standaard bieden. Die module kan werkorders aanmaken, materialen koppelen en een planning genereren. Voor veel maakbedrijven is dat voldoende, zeker als het productieproces overzichtelijk is, de doorlooptijden relatief lang zijn en er weinig wisselingen per dag plaatsvinden.
Een vuistregel die we bij Forwaard vaak gebruiken: als de productieplanning op dagniveau kan worden bijgesteld en de informatie die je nodig hebt achteraf beschikbaar is in plaats van op het moment zelf, dan voldoet de ERP productiemodule meestal prima. Kies voor alleen ERP als overzicht op hoofdlijnen belangrijker is dan sturing op detailniveau, en als je productieproces weinig complexiteit kent.
Zodra je behoefte verschuift naar sturing per machine, per uur of zelfs per minuut, wordt de overlap tussen beide systemen kleiner en wordt een MES relevanter.
Wanneer wordt een MES zinvol voor jouw productievloer?
Er zijn een aantal duidelijke signalen die aangeven dat een MES voor jouw organisatie meerwaarde kan bieden.
Veel machines en bewerkingen. Hoe meer machines en bewerkingsstappen een order doorloopt, hoe lastiger het wordt om met een ERP systeem alleen grip te houden op de volgorde en status van elke stap.
Behoefte aan realtime inzicht. Als je productieleider dagelijks moet rondlopen om te checken waar een order staat, is dat een teken dat je informatie nodig hebt die het ERP systeem niet op tijd kan leveren.
Strenge eisen aan traceerbaarheid of kwaliteitsregistratie. In sectoren waar herkomst, batches of kwaliteitscontroles nauwkeurig moeten worden vastgelegd, biedt een MES de detailregistratie die een ERP systeem simpelweg niet standaard biedt.
Planningen die in de praktijk in Excel worden bijgehouden. Dit is misschien wel het meest herkenbare signaal. Als medewerkers naast het ERP systeem een eigen Excel planning bijhouden om grip te houden op de werkvloer, betekent dat vaak dat het ERP systeem niet aansluit op de praktijk van de productie.
Herken je een of meer van deze signalen in je eigen organisatie, dan is het verstandig om serieus te kijken naar de toegevoegde waarde van een MES.
Hoe werken ERP en MES samen?
In de praktijk sluiten ERP en MES elkaar niet uit, maar vullen ze elkaar aan. Het ERP systeem blijft leidend voor de bedrijfsbrede gegevens: orders, voorraden, inkoop en financiën. Het MES is leidend voor alles wat op de vloer gebeurt: de gedetailleerde planning, de voortgang van bewerkingen, urenregistratie en machinedata.
De koppeling tussen beide systemen is daarbij belangrijk. Het ERP systeem geeft werkorders door aan het MES, en het MES stuurt teruggekoppelde informatie over voortgang, uitval en gerealiseerde uren terug naar het ERP systeem. Zo blijft de administratie actueel zonder dat gegevens dubbel hoeven te worden ingevoerd.
Een veelgemaakte fout is dat organisaties niet vooraf vastleggen welk systeem leidend is voor welke gegevens. Dat leidt tot verwarring, dubbele invoer en uiteindelijk tot onbetrouwbare informatie in beide systemen. Een heldere afspraak over eigenaarschap van data is daarom net zo belangrijk als de technische koppeling zelf.
De keuze begint bij je productieproces, niet bij het pakket
Veel organisaties starten een ERP selectie met de vraag welk pakket ze moeten kiezen. Dat is begrijpelijk, maar het is niet de juiste volgorde. De keuze tussen alleen ERP of ERP met een aanvullend MES hoort te beginnen bij een grondige analyse van je productieprocessen.
Pas als helder is hoe je productievloer werkt, waar de knelpunten zitten en welke informatie je werkelijk nodig hebt om goed te kunnen sturen, kun je bepalen welk systeem of welke combinatie van systemen daarbij past. Begin je andersom, met het pakket als uitgangspunt, dan loop je het risico dat je een systeem aanschaft dat niet aansluit op de praktijk van je productie.
Hoe Forwaard helpt bij de analyse en selectie
Forwaard uit Delft begeleidt organisaties bij precies dit soort vraagstukken. Als onafhankelijk adviesbureau werkt Forwaard niet voor softwareleveranciers, maar uitsluitend voor de organisaties die worden geholpen. Dat betekent dat het advies gebaseerd is op wat werkt voor jouw productieproces, niet op wat een leverancier wil verkopen.
Forwaard heeft inmiddels meer dan 85 organisaties geholpen bij de business analyse, softwareselectie en implementatie van bedrijfssoftware, waaronder diverse maakbedrijven die voor dezelfde afweging stonden tussen ERP en MES. Daarbij combineert Forwaard de blik van een procesanalist met de kennis van een IT specialist. Die combinatie is precies wat nodig is om eerst het productieproces goed in kaart te brengen en vervolgens te bepalen welk systeem, of welke combinatie van systemen, daar het beste bij past.
Grip op je productievloer begint met inzicht in je proces
Of een ERP systeem volstaat of dat een MES nodig is, hangt volledig af van hoe jouw productieproces eruitziet en welke mate van sturing daarbij hoort. Er bestaat geen standaardantwoord dat voor elk maakbedrijf geldt. Wat wel vaststaat, is dat een goede analyse van bedrijfsprocessen de basis vormt voor een keuze die op lange termijn houdbaar is. Pas als die analyse is gemaakt, kun je met vertrouwen bepalen of je productievloer gebaat is bij een aanvullend MES naast je ERP systeem, of dat de bestaande productiemodule voldoende blijft werken. Wie deze stap serieus neemt, voorkomt dat er geld en tijd gaat naar een systeem dat niet aansluit op de dagelijkse praktijk van de werkvloer.



